Kunstgeschiedenis voor de iPad


Lijst van termen en begrippen

(placeholder)

Basilica

Het woord basilica is afgeleid van het Griekse begrip 'stoa basilke', wat 'koningshal' betekent, maar heeft oorspronkelijk betrekking op gebouwen uit de Romeinse tijd.

De Romeinse gebruikten de basilica vooral voor commerciuele bedrijvigheid. Het was een soort markthal. Daarnaast werd de basilica ook gebruikt voor de rechtspraak en soms ook voor bestuurlijke activiteiten.


In principe was de basilica een grote, rechthoekige en overdekte hal. Om een groot oppervlak te krijgen was het nodig om het dak te laten dragen door zuilen. De ingang lag dikwijls aan een van de kote zijden, maar basilica's konden ook via open galerijen aan meerdere kanten worden ontsloten. Soms was een abisis aangebouwd, die dan vooral werd gebruikt bij de rechtspraak, waarbij de rechters vanuit de absis hun oordeel uitspraken. In het centrum van het oude Rome werden basilica's gebouwd met een bovenverdieping. Wanneer die verdieping alleen de middenbeuk betreft en voorzien was van vensters, spreken we van een lichtbeuk. De lichtbeuk was een goede oplossing om ook erg brede gebouwen te voorzien van daglicht. De basilica Ulpia in Rome had vijf beuken.

















De rond 300 gebouwde basilica van Maxentius in Rome werd voorzien van een dakcontructie bestaande uit een kruisgraatgewelf over de middenbeuk en tongewelven over de zijbeuken. De basilica in Trier dateert eveneens uit deze tijd en onderscheidt zich van de grote basilica's in Rome doordat er geen zuilen in het interieur stonden.


Toen de christenen in het begin van de 4de eeuw een geschikt bouwtype zochten voor hun kerken, namen zij de seculiere basilica als uitgangspunt. Zij pasten dit type  aan tot een voor kerken ideale vorm, waarbij aan de korte tijd altijd een absis werd gebouwd waar de cathedra, de bisschopszetel werd geplaatst. De plaatsing van de zuilen in het gebouw droeg bij aan het gevoel dat alle aandacht gericht was op die absis. De meeste vroegchristelijke basilica's, die toen basilica dei (basilica van God) werden genoemd, hadden een lichtbeuk en een houten dakconstructie. Vrijwel alle latere kerktypen baseren zich op dit model.


We kennen ook nog het kerkrechtelijk begrip 'basiliek'. Dit is een door de paus verstrekte eretitel om kerkgebouwen met een bijzondere historische of liturgische betekenis aan te geven.  



Drie basilica's aan het Forum Romanum in Rome. Van links naar rechts de basilica Iulia, de basilica Aemilia en de Basilica van Maxentius en Constantijn.

Basilica van Santa Sabina in Rome